Αναδάσωση VS Δενδροφύτευση: Ποια είναι η βασική διαφορά τους

Ένα από τα πιο συχνά “λάθη”, που γίνονται και σχετίζονται με το αντικείμενο της Trees4Greece, αφορά στη σύγχυση των λέξεων δενδροφύτευση και αναδάσωση. Πράγματι είναι δύο λέξεις που μοιάζουν και εύκολα μπορεί κανείς να τις μπερδέψει, επειδή και στις δύο περιπτώσεις μπορεί να υπάρχει φύτευση δέντρων, αλλά δεν πρόκειται για συνώνυμες.

Γι’ αυτό ζητήσαμε από τον Δασολόγο- πρώην ερευνητή του Ινστιτούτου Δασικών Ερευνών, κ. Παύλο Κωνσταντινίδη να ξεκαθαρίσει τους δύο όρους με πιο συγκεκριμένα στοιχεία.

Αναδάσωση VS Δενδροφύτευση: Μία διάκριση οικολογική, πρακτική και συχνά νομική

Πράγματι στον δημόσιο λόγο, οι δύο όροι «δενδροφύτευση» και «αναδάσωση» χρησιμοποιούνται συχνά αδιακρίτως, σαν να πρόκειται για συνώνυμες έννοιες. Όμως η φύτευση είναι η πράξη. Δεν είναι αυτή που καθορίζει την έννοια.

Η ουσιαστική διαφορά βρίσκεται στις παρακάτω τρεις παραμέτρους: 

1. Αντικείμενο
2. Χώρος
3. Σκοπός της παρέμβασης

Η δενδροφύτευση αφορά στη φύτευση δέντρων. Η αναδάσωση αφορά την επανεγκατάσταση ή αποκατάσταση της δασικής βλάστησης σε έκταση που είχε προηγουμένως δασικό χαρακτήρα. Η διάκριση, επομένως, δεν είναι απλώς γλωσσική. Έχει οικολογική, πρακτική και, σε ορισμένες περιπτώσεις, νομική σημασία.

Ακούμε, για παράδειγμα, μετά από μια δασική πυρκαγιά προτροπές από φιλοπεριβαλλοντικές ομάδες: «Ζητούμε τη συμμετοχή σας στη δενδροφύτευση για να αποκαταστήσουμε το καμένο δάσος».

Η διατύπωση αυτή συγχέει δύο διαφορετικές έννοιες. Ας δούμε γιατί.

1. Δενδροφύτευση: Η πράξη

Η δενδροφύτευση είναι ακριβώς αυτό που λέει η λέξη: η φύτευση δέντρων. Είναι μια γενική τεχνική πράξη. Μπορεί να γίνει οπουδήποτε, όπως είναι μία αυλή, ένα πάρκο ή πεζοδρόμιο, μία σχολική αυλή ή ένας ιδιωτικός κήπος, μία χερσαία έκταση ή μία γεωργική περιοχή, ένας περιαστικός χώρος ή μία δασική έκταση.

Δεν προϋποθέτει ότι εκεί υπήρχε δάσος στο παρελθόν, ούτε ότι στόχος είναι η αποκατάσταση ενός δασικού οικοσυστήματος. Μπορεί να έχει διακοσμητικό, παραγωγικό, εκπαιδευτικό, περιβαλλοντικό ή άλλο χαρακτήρα.

Στο ελληνικό δασικό δίκαιο, όπως αποτυπώνεται και σε εγκυκλίους, η “Εθελοντική δενδροφύτευση” ορίζεται ρητά ως εκδήλωση μιας ημέρας, εκπαιδευτικού κυρίως χαρακτήρα (σχολεία, σύλλογοι κ.λπ.) που γίνεται μετά από συνεννόηση με την τοπική δασική υπηρεσία στα πλαίσια του άρθρου 21 του Ν. 998/79 χωρίς να απαιτείται έκδοση σχετικής απόφασης. 

Με λίγα λόγια, δενδροφύτευση είναι η φύτευση δέντρων.

2. Αναδάσωση: Η αποκατάσταση της δασικής βλάστησης

Η αναδάσωση είναι όρος της δασολογικής επιστήμης. Η αναδάσωση είναι όρος της δασολογικής επιστήμης με πολύ αυστηρό ορισμό κι αναφέρεται στην επανεγκατάσταση της δασικής βλάστησης σε έκταση, που είχε προηγουμένως δασικό χαρακτήρα και τον έχει απολέσει.

Διεθνώς, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος (ΕΟΠ) και τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC ), ορίζεται ως αναδάσωση:

1. Η φύτευση δένδρων σε εδάφη που προηγουμένως περιείχαν δάση αλλά έχουν μετατραπεί σε κάποια άλλη χρήση. 
2. Η επανεγκατάσταση της δασοκάλυψης 

Α) είτε με φυσικό τρόπο (με φυσική σπορά, πρεμνοβλάστηση ή παραβλαστήματα),         

Β) είτε με τεχνητό τρόπο (με άμεση σπορά ή φύτευση). 

Δηλαδή: Η σκόπιμη επαναφύτευση δέντρων και επανεγκαθίδρυση δάσους σε περιοχές που έχουν υποβαθμισθεί ή αποψιλωθεί.

Επομένως, η αναδάσωση δεν ταυτίζεται μόνο με τη φύτευση δέντρων. Η φύτευση μπορεί να είναι μέσο αναδάσωσης, όταν εντάσσεται σε μια οργανωμένη προσπάθεια αποκατάστασης δασικής έκτασης.

Αναδάσωση: Τα χαρακτηριστικά που τη διαφοροποιούν

Αντικείμενο της αναδάσωσης είναι η δασική έκταση. Δεν αναφερόμαστε απλώς στην εγκατάσταση μεμονωμένων δέντρων, αλλά στην επαναφορά της δασικής βλάστησης σε μια έκταση.

Πρόκειται για οργανωμένη δασοτεχνική παρέμβαση. Όταν η αναδάσωση πραγματοποιείται τεχνητά, δεν είναι απλώς μια εκδήλωση φύτευσης. Απαιτεί σχεδιασμό, επιλογή κατάλληλου φυτικού υλικού, προσαρμογή στις οικολογικές συνθήκες της θέσης και μέτρα προστασίας και φροντίδας.

Στόχος είναι η αποκατάσταση της δασικής βλάστησης και όχι απλώς η παρουσία δέντρων. Επομένως, ο αριθμός των φυτεμένων δενδρυλλίων από μόνος του, δεν αρκεί για να χαρακτηρίσει μια δράση ως αναδάσωση.

Δενδροφύτευση: Τα χαρακτηριστικά που τη διαφοροποιούν

Δενδροφύτευση μπορεί να γίνει παντού. Αναδάσωση αφορά δασική έκταση. Αυτό είναι ίσως το απλούστερο κριτήριο για να μην μπερδεύουμε τους δύο όρους.

Η δενδροφύτευση δεν συνδέεται υποχρεωτικά με το δάσος. Αντίθετα η αναδάσωση συνδέεται με την επανεγκατάσταση της δασικής βλάστησης σε έκταση που είχε δασικό χαρακτήρα.

Έτσι, τα παιδιά ενός σχολείου που φυτεύουν δενδρύλλια σε μια σχολική αυλή πραγματοποιούν μια δενδροφύτευση. Μια οργανωμένη δασοτεχνική επέμβαση που έχει ως αντικείμενο την αποκατάσταση μιας δασικής έκτασης και περιλαμβάνει φύτευση δέντρων αποτελεί αναδάσωση.

Και στις δύο περιπτώσεις μπορεί να έχουμε φύτευση δέντρων. Όμως ούτε το αντικείμενο, ούτε ο σκοπός είναι ο ίδιος. 

“Το γεγονός ότι χρησιμοποιούνται δασικά είδη ή ότι φυτεύονται πολλά δέντρα σε μια περιοχή δεν μετατρέπει από μόνο του τη δενδροφύτευση σε αναδάσωση”

Στην αναδάσωση δεν είναι το μεμονωμένο δέντρο το βασικό στοιχείο. Είναι η δασική έκταση και η επαναφορά της δασικής της βλάστησης. Γι’ αυτό οι δύο όροι δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται αδιάκριτα. Μπορεί μια αναδάσωση να περιλαμβάνει δενδροφύτευση. Η δενδροφύτευση όμως δεν αποτελεί από μόνη της αναδάσωση.

Με απλά λόγια, κάθε αναδάσωση που πραγματοποιείται με φύτευση περιλαμβάνει δενδροφύτευση, αλλά κάθε δενδροφύτευση δεν είναι αναδάσωση.

Και υπάρχει και η δάσωση ή αλλιώς afforestation

Υπάρχει ένας ακόμη όρος που συχνά συγχέεται με τους δύο προηγούμενους: η δάσωση. Η δάσωση, στη διεθνή ορολογία afforestation, αναφέρεται στη δημιουργία δάσους σε έκταση που δεν είχε προηγουμένως δασικό χαρακτήρα.

Έτσι έχουμε τρεις διαφορετικές έννοιες:

Δενδροφύτευση: φυτεύουμε δέντρα.

Δάσωση: δημιουργούμε δάσος σε έκταση που προηγουμένως δεν ήταν δάσος.

Αναδάσωση: επανεγκαθιστούμε δασική βλάστηση σε έκταση που είχε προηγουμένως δασικό χαρακτήρα.

Οι τρεις όροι μπορεί να συνδέονται στην πράξη, δεν είναι όμως συνώνυμοι.

Αναδάσωση VS Δενδροφύτευση: Γιατί έχει σημασία η σωστή λέξη;

Κάποιος μπορεί να θεωρήσει ότι πρόκειται απλώς για μια διαφορά ορολογίας. Δεν είναι όμως έτσι. Οι λέξεις περιγράφουν διαφορετικές πράξεις, διαφορετικό αντικείμενο και διαφορετικούς στόχους.

Η σωστή χρήση των όρων δεν είναι σχολαστικότητα. Είναι ζήτημα επιστημονικής ακρίβειας. Ιδιαίτερα όταν οι λέξεις χρησιμοποιούνται σε δημόσιες ανακοινώσεις, σε έργα, σε προγράμματα ή σε δράσεις που αφορούν το δασικό περιβάλλον.

Η αναδάσωση δεν είναι υποχρεωτικά συνδεδεμένη με τη φύτευση από τον άνθρωπο.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η δασική βλάστηση μπορεί να επανεγκατασταθεί φυσικά, μέσω της φυσικής αναγέννησης. Η φυσική σπορά, η πρεμνοβλάστηση και τα ριζοβλαστήματα μπορούν να οδηγήσουν στην επαναφορά της δασικής βλάστησης χωρίς τεχνητή φύτευση.

Επομένως, η αναδάσωση είναι ευρύτερη έννοια από τη δενδροφύτευση.

Οι 5 κρίσιμες διαφορές σε έναν πίνακα

Ευχαριστούμε πολύ τον Δασολόγο- πρώην ερευνητή Ινστιτούτου Δασικών Ερευνών, Παύλο Κωνσταντινίδη

Ο Παύλος Κωνσταντινίδης είναι δασολόγος, διδάκτορας και πρώην ερευνητής του Ινστιτούτου Δασικών Ερευνών, με πολυετή ερευνητική εμπειρία σε θέματα δασικής οικολογίας, δασικών πυρκαγιών και διαχείρισης των δασικών οικοσυστημάτων.

Έχει ασχοληθεί ιδιαίτερα με τη μελέτη της συμπεριφοράς της δασικής βλάστησης μετά από διαταραχές και πυρκαγιές, καθώς και με ζητήματα προστασίας και αποκατάστασης των δασών.

Παράλληλα, γράφει εκλαϊκευμένα επιστημονικά άρθρα με στόχο τη μεταφορά της επιστημονικής γνώσης στο ευρύ κοινό. Είναι διαχειριστής της ομάδας «Δασική Οικολογία – Δασικές Πυρκαγιές», όπου αναπτύσσει και συζητά θέματα σχετικά με το δάσος, την οικολογία και τις δασικές πυρκαγιές.

Έχει επίσης έντονη συγγραφική δραστηριότητα στη λογοτεχνία, έχοντας γράψει διηγήματα, μυθιστορήματα και θεατρικά έργα, ορισμένα από τα οποία έχουν διακριθεί σε λογοτεχνικούς διαγωνισμούς.